เมื่อเกิดเหตุฉุกเฉินหรืออัคคีภัย ความตื่นตระหนกมักทำให้ผู้อยู่อาศัยในอาคารสูญเสียการควบคุมทิศทาง การมี “ป้ายบอกทางหนีไฟ” ที่ถูกต้องจึงเป็นอุปกรณ์ช่วยชีวิตที่สำคัญและมีกฎหมายบังคับใช้อย่างเข้มงวด บทความนี้ได้รับคำแนะนำเรื่องข้อกำหนดของป้ายบอกทางหนีไฟตามกฎหมาย โดย Sunny Emergency Light ผู้ผลิตและจัดจำหน่ายอุปกรณ์ไฟฉุกเฉินชั้นนำของไทย เพื่อให้ความรู้แก่เจ้าของอาคารและผู้ดูแลระบบความปลอดภัย ได้นำไปตรวจสอบและปรับปรุงอาคารให้ถูกต้องตามมาตรฐาน ลดความสูญเสียและหลีกเลี่ยงความผิดทางกฎหมายได้อย่างมั่นใจ
ทำไมป้ายบอกทางหนีไฟถึงสำคัญและต้องมีกฎหมายควบคุม
การอพยพผู้คนออกจากอาคารเมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้หรือเหตุฉุกเฉินเป็นกระบวนการที่ต้องแข่งกับเวลา ท่ามกลางความมืดและควันไฟ “ป้ายบอกทางหนีไฟ” จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งและต้องมีกฎหมายรวมถึงมาตรฐานควบคุมอย่างเข้มงวด ด้วยเหตุผลหลักดังต่อไปนี้
- เกี่ยวเนื่องกับความปลอดภัยในชีวิตโดยตรง: ป้ายทางออกฉุกเฉินมีความสำคัญอย่างยิ่งเพราะเป็นเครื่องมือในการให้แสงสว่างและนำทางผู้ใช้อาคารไปสู่สถานที่ปลอดภัยได้เมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน
- ช่วยให้การหนีภัยเป็นไปอย่างรวดเร็วและปลอดภัย: ในกรณีที่ระบบจ่ายไฟฟ้าปกติล้มเหลว ระบบจะต้องให้มีความส่องสว่างเพื่อให้ผู้คนหาทางออกได้อย่างปลอดภัย ทำให้มองเห็นทางหนีภัยได้ชัดเจน และช่วยให้ผู้ใช้สถานที่สามารถอพยพออกจากอาคารได้อย่างรวดเร็วในภาวะฉุกเฉิน
- เป็นการกำหนดเกณฑ์ความปลอดภัยขั้นต่ำ: มาตรฐานระบบไฟฟ้าแสงสว่างฉุกเฉินและไฟฟ้าป้ายทางออกฉุกเฉิน ถูกกำหนดขึ้นตามเกณฑ์อย่างต่ำของความปลอดภัย เพื่อใช้เป็นข้อกำหนดบังคับในการออกแบบ ติดตั้ง และตรวจสอบสำหรับอาคารหลากหลายประเภท เช่น อาคารสำนักงาน โรงแรม โรงพยาบาล อาคารสูง และอาคารสาธารณะทั่วไป
- ป้องกันและลดความสูญเสียต่อทรัพย์สินและชีวิต: การมีระบบที่ได้รับการออกแบบและติดตั้งอย่างถูกต้องตามหลักวิชาการจนเป็นมาตรฐานระดับประเทศ จะช่วยให้ผู้ใช้งานอาคารได้รับความปลอดภัย และสามารถระงับเหตุที่จะก่อให้เกิดความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์สินได้อย่างรวดเร็ว
สรุป 4 เช็กลิสต์ ป้ายบอกทางหนีไฟ กฎหมาย และมาตรฐานที่อาคารต้องปฏิบัติตาม
เพื่อให้อาคารของคุณมีความปลอดภัยและถูกต้องตามมาตรฐานของวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย (วสท. 021004-22) ซึ่งเป็นมาตรฐานหลักที่ใช้อ้างอิงในกฎหมายของไทย นี่คือ 4 เช็กลิสต์สำคัญที่คุณต้องตรวจสอบ
1. มาตรฐานสีและรูปร่างองค์ประกอบภาพ (Pictorial Element)
ตามกฎหมายแล้ว ป้ายบอกทางหนีไฟไม่สามารถใช้สีหรือรูปแบบตามใจชอบได้ มาตรฐานระบุไว้อย่างชัดเจนว่า “องค์ประกอบภาพ” หรือสัญลักษณ์ที่ปรากฏบนโคมไฟฟ้าป้ายทางออกฉุกเฉินจะต้องประกอบด้วย สัญลักษณ์รูปลูกศร หรือรูปคนวิ่งผ่านประตู ซึ่งสัญลักษณ์เหล่านี้จะต้องเป็น “สีขาว” และฉากหลังขององค์ประกอบภาพรวมถึงพื้นที่เพิ่มเติมของป้ายจะต้องเป็น “สีเขียว” เท่านั้น เพื่อให้สามารถมองเห็นและจดจำได้ง่ายที่สุดในระดับสากล
นอกจากนี้ กฎหมายยังระบุด้วยว่า ป้ายที่เป็น “ตัวอักษร” เพียงอย่างเดียว (เช่น คำว่า EXIT หรือ ทางออก) ไม่อนุญาตให้ใช้เป็นโคมไฟฟ้าป้ายทางออกฉุกเฉินหลัก แต่อาจนำมาใช้เป็นป้ายเสริมที่แยกอิสระออกจากกันได้ อาคารที่ยังใช้ป้ายทางออกที่มีแต่ตัวอักษรไฟสีแดงหรือสีเขียวโดยไม่มีสัญลักษณ์คนวิ่งผ่านประตู ถือว่าเข้าข่ายไม่ผ่านมาตรฐาน
2. ขนาดของป้ายและระยะการมองเห็น
ขนาดของสัญลักษณ์บนป้ายบอกทางหนีไฟ จะแปรผันตรงกับระยะการมองเห็นของผู้ใช้งานอาคาร หากโถงทางเดินมีความยาวมาก ป้ายก็จำเป็นต้องมีขนาดใหญ่ขึ้นตามไปด้วย เพื่อให้มองเห็นได้อย่างชัดเจนแม้จากระยะไกล โดยมาตรฐานได้ระบุสัดส่วนระหว่างความสูงขององค์ประกอบภาพ (a) กับระยะห่างสูงสุดในการมองเห็นไว้ดังนี้
- หากสัญลักษณ์สูง 10 เซนติเมตร จะสามารถติดตั้งให้มองเห็นได้ในระยะสูงสุดไม่เกิน 24 เมตร
- หากสัญลักษณ์สูง 15 เซนติเมตร จะสามารถติดตั้งให้มองเห็นได้ในระยะสูงสุดไม่เกิน 36 เมตร
- หากสัญลักษณ์สูง 20 เซนติเมตร จะสามารถติดตั้งให้มองเห็นได้ในระยะสูงสุดไม่เกิน 48 เมตร
การเลือกขนาดป้ายจึงต้องคำนวณจากความยาวของเส้นทางหนีภัยในแต่ละจุดของอาคารอย่างรอบคอบ
3. ความสว่างและระยะเวลาของระบบไฟสำรอง
โคมไฟฟ้าป้ายทางออกฉุกเฉิน จะต้องเป็นชนิดที่ส่องสว่างจากภายในตัวเอง (Internally Illuminated) และต้องให้แสงสว่างตลอดเวลาทั้งในภาวะปกติและภาวะฉุกเฉิน หัวใจสำคัญที่สุดคือ เมื่อเกิดเหตุขัดข้องจนแหล่งจ่ายไฟฟ้าปกติล้มเหลว แบตเตอรี่สำรองที่อยู่ในตัวเครื่องหรือจากระบบศูนย์กลาง จะต้องสามารถจ่ายไฟเพื่อให้ป้ายส่องสว่างได้อย่างต่อเนื่องเป็นเวลา “ไม่น้อยกว่า 120 นาที”
นอกจากนี้ อุปกรณ์ประจุแบตเตอรี่ของตัวป้าย จะต้องมีประสิทธิภาพสูง โดยสามารถอัดประจุไฟฟ้ากลับเข้าไปจนเต็มได้ภายในเวลาไม่เกิน 24 ชั่วโมง เพื่อให้ระบบพร้อมรับมือกับเหตุฉุกเฉินที่อาจเกิดขึ้นซ้ำซ้อนได้เสมอ ชนิดของแบตเตอรี่ที่กฎหมายอนุญาตให้ใช้และแนะนำคือ แบตเตอรี่ชนิดตะกั่วกรดแบบวาล์วควบคุม (VRLA), แบตเตอรี่ชนิดนิกเกิลแคดเมียมแบบหุ้มปิดมิดชิด หรือแบตเตอรี่ชนิดนิกเกิลเมทัลไฮไดรด์
4. ตำแหน่งและความสูงในการติดตั้งที่ถูกต้อง
ต่อให้ป้ายทางหนีไฟจะมีขนาดใหญ่และสว่างเพียงใด แต่หากติดตั้งผิดตำแหน่งก็ไรประโยชน กฎหมายระบุว่า ป้ายทางออกด้านบนซึ่งถือเป็นป้ายหลัก จะต้องติดตั้งโดยให้ “ขอบล่างของป้ายสูงจากพื้นระหว่าง 2 เมตร ถึง 2.7 เมตร” ซึ่งเป็นระดับสายตาที่ผู้อพยพสามารถมองเห็นได้ชัดเจนโดยไม่ถูกฝูงชนบดบัง (ในกรณีที่เพดานสูงมาก อาจติดตั้งสูงกว่า 2.7 เมตรได้ แต่มุมเงยในการมองต้องไม่เกิน 10 องศา)
ส่วนตำแหน่งที่บังคับให้ต้องมีการติดตั้งป้ายบอกทางหนีไฟ ได้แก่
- เส้นทางที่นำไปสู่ทางออก
- บริเวณทางแยก
- บริเวณทางเลี้ยว
- จุดที่มีการเปลี่ยนระดับพื้น
- บริเวณบันได
- เหนือประตูทางออกสุดท้าย
และในกรณีที่อาคารมีความเสี่ยงเรื่องควันไฟหนาแน่น สามารถติดตั้งป้ายทางออกฝังพื้นหรือป้ายระดับล่าง (สูงจากพื้น 15-20 ซม.) เป็นป้ายเสริมเพิ่มเติมได้
โทษของการฝ่าฝืน ไม่ติดตั้งป้ายทางหนีไฟตามกฎหมาย
อาคารที่ละเลยการติดตั้ง ป้ายบอกทางหนี ไฟกฎหมาย หรือติดตั้งอุปกรณ์ที่เสื่อมสภาพ แบตเตอรี่ไม่สามารถสำรองไฟได้ตามเวลาที่กำหนด ถือเป็นการฝ่าฝืนพระราชบัญญัติควบคุมอาคารและกฎหมายด้านความปลอดภัยในการทำงาน ซึ่งมีบทลงโทษที่รุนแรง เริ่มตั้งแต่การถูกสั่งปรับ ระงับการใช้อาคารชั่วคราว ไปจนถึงการเพิกถอนใบอนุญาต
ยิ่งไปกว่านั้น หากเกิดเหตุอัคคีภัยขึ้นจริงแล้วพบว่าสาเหตุของการบาดเจ็บหรือเสียชีวิตเกิดจากการที่ระบบป้ายทางหนีไฟไม่ได้มาตรฐาน เจ้าของอาคาร นิติบุคคล หรือผู้จัดการอาคาร จะต้องรับผิดชอบทั้งทางแพ่งในการชดใช้ค่าเสียหาย และอาจมีความผิดทางอาญาฐานกระทำการประมาทจนเป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับอันตรายหรือถึงแก่ความตาย การปฏิบัติตามมาตรฐานอย่างเคร่งครัดจึงเป็นการป้องกันความเสี่ยงที่ดีที่สุด
วิธีเลือกซื้อ โคมไฟฟ้าป้ายบอกทางหนีไฟ ให้ผ่านมาตรฐาน 100%
เพื่อให้มั่นใจว่าอาคารของคุณจะผ่านการตรวจสอบจากเจ้าหน้าที่ และสามารถปกป้องชีวิตผู้คนได้จริง ควรมีหลักเกณฑ์ในการเลือกซื้อดังนี้
- เลือกแบรนด์ที่ได้รับการรับรอง: ต้องเป็นผลิตภัณฑ์ที่ผ่านการรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (มอก.) และมีคุณสมบัติตรงตามมาตรฐานวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย (วสท.)
- วัสดุต้องทนทานและปลอดภัย: ตัวโครงสร้างป้ายควรผลิตจากวัสดุที่ต้านทานการติดไฟและไม่ลามไฟ หากต้องติดตั้งในพื้นที่ที่มีความชื้นหรือฝุ่นละอองสูง ต้องเลือกป้ายที่มีมาตรฐาน IP Rating (Ingress Protection) ที่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมนั้นๆ หรือใช้โคมกันระเบิดหากอยู่ในพื้นที่อันตราย
- แบตเตอรี่ประสิทธิภาพสูง: ควรเลือกรุ่นที่มีระบบทดสอบการทำงานอัตโนมัติ (Auto Test) เพื่อจำลองการตัดไฟและเช็กสภาพแบตเตอรี่ ช่วยลดภาระของช่างอาคารและมั่นใจได้ว่าแบตเตอรี่จะพร้อมใช้งาน 120 นาทีเสมอ
- บริการหลังการขาย: ควรเลือกผู้ผลิตที่มีอะไหล่รองรับ มีการรับประกันแบตเตอรี่และแผงวงจร และมีทีมวิศวกรคอยให้คำปรึกษาอย่างมืออาชีพ
สรุปบทความ
การติดตั้งป้ายบอกทางหนีไฟที่ถูกต้องตามมาตรฐาน ไม่เพียงแต่ช่วยให้อาคารรอดพ้นจากความผิดทางกฎหมาย แต่ยังเป็นการแสดงความรับผิดชอบสูงสุดต่อชีวิตของทุกคนในอาคาร การเลือกใช้อุปกรณ์ที่เชื่อถือได้จึงเป็นการลงทุนที่คุ้มค่า ทั้งนี้ Sunny Emergency Light ผู้ผลิตและจัดจำหน่ายอุปกรณ์ไฟฉุกเฉินชั้นนำของไทย พร้อมให้บริการด้วยผลิตภัณฑ์เพื่อความปลอดภัย ทั้งโคมไฟฉุกเฉิน ป้ายทางหนีไฟ และตู้ควบคุมระบบไฟฉุกเฉินที่ผ่านการรับรองมาตรฐานระดับประเทศ ดูรายละเอียดสินค้าเพิ่มเติมบนเว็บไซต์ได้เลย เพื่อยกระดับความปลอดภัยให้อาคารอย่างยั่งยืน
สนใจสั่งซื้อสินค้าออนไลน์จาก SUNNY ได้ที่
- ร้านค้า ShopeeMall บน Shopee
- ร้านค้า LazMall บน LAZADA
- Line Official @SunnyThailand
- Email sunny@sunnyemergencylight.com
หรือเลือกซื้อสินค้าผ่านร้านโมเดิร์นเทรดอย่าง ไทวัสดุ โฮมโปร เมกะโฮม Bean & Beyond หรือ ตัวแทนจำหน่ายไฟฉุกเฉิน SUNNY ใกล้บ้านคุณ และหากคุณมีคำถามเพิ่มเติมเกี่ยวกับไฟฉุกเฉิน และอุปกรณ์อื่น ๆ สามารถติดต่อเราได้ที่ 02-378-1034