** ภาพประกอบข่าว: ปราสาทหนองหงส์ จังหวัดบุรีรัมย์
เมื่อวันพุธที่ผ่านมา พิพิธภัณฑ์ศิลปะเอเชียซาน (Asian Art Museum) ณ เมืองฟรานซิสโก รัฐแคลิฟอร์เนีย ได้ข้อตกลงเพื่อส่งคืนโบราณวัตถุสองชิ้นที่ถูกกล่าวหาว่าขโมยมาจากประเทศไทย อันเป็นการยุติการต่อสู้ทางกฎหมายกับรัฐบาลกลางของสหรัฐอเมริกาเป็นเวลานานหลายเดือน
ทั้งนี้กระทรวงยุติธรรมสหรัฐอเมริกา ฟ้องร้องพิพิธภัณฑ์โดยเรียกร้องให้ส่งคืน “ทับหลัง” ประติมากรรมแกะสลักด้วยมือน้ำหนักราว 680 กิโลกรัม ซึ่งระบุว่าถูกนำออกจากประเทศไทยโดยไม่ได้รับอนุญาตตั้งแต่ในปี 1960 หลังจากการเจรจา 4 เดือน พิพิธภัณฑ์ได้ประกาศอย่างเป็นทางการเมื่อกลางสัปดาห์ที่ผ่านมาในการตกลงส่งคืนสู่ประเทศไทย
ความเคลื่อนไหวดังกล่าวเกิดขึ้นเมื่อพิพิธภัณฑ์ของสหรัฐอเมริกาและยุโรป มุ่งเน้นในประเด็นมรดกของลัทธิล่าอาณานิคมในการนำเสนองานศิลปะที่ไม่ใช่ของตะวันตก
“สหรัฐอเมริกามุ่งมั่นที่จะส่งคืนโบราณวัตถุที่ถูกขโมยไปให้กับประเทศที่ต้องการรักษามรดกของตน” David L. Anderson อัยการผู้ยื่นฟ้องกล่าวในแถลงการณ์ครั้งนี้
จากนั้นทับหลังจากวัดหนองหงส์ได้เข้าร่วมเป็นโบราณวัตถุสะสมในพิพิธภัณฑ์เมื่อปี 1966 โดยเป็นของขวัญจากนักสะสมงานศิลปะ ส่วนทับหลังจากวัดเขาโล้น เป็นการซื้อมาเมื่อปี 1968
หลังจากการตรวจสอบปัญหาเป็นเวลา 3 ปี โดยเจ้าหน้าที่ของรัฐบาลกลาง อัยการประจำเมืองซานฟรานซิสโก และคณะกรรมการควบคุมของพิพิธภัณฑ์ได้ลงมติเป็นเอกฉันท์เพื่อเริ่มกระบวนการลบทับหลังออกจากคอลเล็กชันในการจัดแสดง
ทั้งนี้ตามข้อตกลงดังกล่าว ทับหลังทั้งสองชิ้นจะถูกส่งกลับคืนสู่ประเทศไทยผ่านกระทรวงยุติธรรมสหรัฐอเมริกาในช่วงต้นเดือน เม.ย. 2564